In België alleen al gaat jaarlijks meer dan €5 miljard naar de terugbetaling van geneesmiddelen via de ziekteverzekering (RIZIV). Toch krijgen patiënten nog al te vaak te horen dat hun medicatie tijdelijk niet beschikbaar is. België is daarin geen uitzondering: volgens het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) werden in 2023 in bijna alle lidstaten tekorten gemeld, vooral bij antibiotica, pijnstillers en geneesmiddelen voor chronische aandoeningen.
Europees Parlementslid Liesbet Sommen (cd&v) vindt dat onbegrijpelijk: “Het is toch niet te vatten dat een land binnen onze eigen Europese Unie zonder een bepaald antibioticum komt te zitten als ze nog wel voorradig zijn in een andere lidstaat. We hebben een interne markt voor onze telecom, maar niet voor kritieke geneesmiddelen. Dat moeten we rechtzetten”, klinkt het.
Ook levensnoodzakelijke behandelingen lopen het risico op tijdelijke onbeschikbaarheid. Zo werd in ons land in juni 2023 door het FAGG nog melding gemaakt van een onbeschikbaarheid van het kankergeneesmiddel Hydrea. Om deze tekorten te verhelpen en vooral voorkomen, presenteerde de Europese Commissie in 2025 de Kritieke Geneesmiddelenwet (CMA). Die moet zorgen voor een grote beschikbaarheid aan betaalbare geneesmiddelen voor patiënten en tevens een stabiel en voorspelbaar investeringsklimaat garanderen voor de industrie. Sommen volgt het dossier inzake kritieke geneesmiddelen op de voet: “Het is goed dat we vandaag een ambitieus mandaat goedkeurden voor het parlement. We hebben de afgelopen jaren aan den lijve ondervonden dat deze kritieke geneesmiddelen cruciaal zijn voor de strategische autonomie van de EU. Onze ambitie weerspiegelt die realiteit en komt zowel de beschikbaarheid als de betaalbaarheid van geneesmiddelen voor de patiënt ten goede.”
Het Parlement pleit daarbij voor een EU-breed coördinatiemechanisme dat nationale stocks van kritieke geneesmiddelen in kaart brengt en opvolgt. Daarnaast moeten ook contingency stocks worden aangelegd: strategische voorraden voor onvoorziene omstandigheden en crisissituaties. “Dat is een goede zaak”, zegt ook Sommen, “Dankzij deze gezamenlijke monitoring kan bij dreigende tekorten sneller worden ingegrepen. Overschotten in één lidstaat kunnen dan efficiënt worden ingezet om tekorten in een andere lidstaat op te vangen.” Dat zou in principe gebeuren via onderling dialoog tussen lidstaten, maar het Parlement vraagt ook om crisisknop waarbij de Europese Commissie in uitzonderlijke gevallen als allerlaatste optie kan optreden om een herverdeling van geneesmiddelen op te leggen wanneer de volksgezondheid ernstig in het gedrang komt.
Door meer te gaan inzetten op samenaankoop willen de Parlementsleden ook efficiënter te werk gaan om de beschikbaarheid en betaalbaarheid van kritieke geneesmiddelen te garanderen. Volgens Sommen schuilt daar de grootst mogelijke doorbraak: “Lidstaten kunnen nu al beslissen om geneesmiddelen samen aan te kopen. De grote toegevoegde waarde zagen we bijvoorbeeld al tijdens de covidcrisis. Dit systeem willen we nu verder uitbouwen door lagere deelnamedrempels en een actievere coördinerende rol voor de Europese Commissie. Samen onderhandelen is nu eenmaal efficiënter en kan voor lagere aankoopprijzen zorgen. Zeker voor kleinere lidstaten kan dit meteen ook de beschikbaarheid vergroten.”
Bovendien pleit het Parlement voor de oprichting van een critical medicines security fund in de volgende meerjarenbegroting van de Europese Unie. Dit fonds moet dan specifiek dienen voor gerichte investeringen in onze Europese productiecapaciteit en crisisreserves inzake kiriteke geneesmiddelen.
“Met deze versterkingen kiest het Parlement duidelijk voor meer Europese solidariteit én slagkracht”, besluit Sommen. “Door samen aan te kopen en een belangrijke coördinerende rol te voorzien voor de EU, verkleinen we de kans dat mensen bij de apotheker of in het ziekenhuis te horen krijgen dat hun medicijn niet beschikbaar is. Bovendien creëren we een hefboom om geneesmiddelen in de toekomst structureel betaalbaarder te maken voor patiënten en overheden. Daarom vraagt het Parlement dat lidstaten zich focussen op Europese producenten bij samenaankopen. Zo ondersteunen we onze eigen Europese industrie en bouwen we tegelijkertijd ook aan een robuust, onafhankelijk en toekomstgericht Europees geneesmiddelenbeleid. Daar gaan we hoe dan ook de vruchten van plukken.”
Nu de lidstaten en het Parlement allebei een standpunt innamen, kunnen de onderhandelingen van start gaan.
