Een man verkracht een vrouw en geeft later tijdens zijn rechtszaak aan: “ze zei geen nee”. De man gaat vrijuit.
In dertien Europese lidstaten is dit scenario vandaag de realiteit. Ook in Frankrijk, waar Gisèle Pélicot jarenlang gedrogeerd en verkracht werd door haar man en tientallen andere mannen. Haar aanvallers zouden zomaar vrijuit kunnen gaan.
Hoe kan dat? Volgens de Europese Commissie is er sprake van verkrachting als er geen toestemming gegeven wordt. Frankrijk verzet zich echter tegen die definitie, en ziet verkrachting als een seksuele daad die gepleegd wordt onder ‘geweld, dwang of bedreiging’. Zonder die cruciale verwijzing naar toestemming biedt de wet vrouwen eigenlijk geen bescherming.
Ook in België is er nog werk aan de winkel. Onze wet houdt sinds twee jaar wel rekening met toestemming. Maar onze samenleving weet nog niet goed wat we daar precies onder moeten verstaan. We moeten meer sensibiliseren zodat mannen en vrouwen grenzen aangeven en respecteren en gemakkelijker aangifte doen. Dit start al in het basisonderwijs.
Veroordeling na verkrachting is helaas zeldzaam. In België worden jaarlijks zo’n 3500 aangiftes gedaan van verkrachting. Dat cijfer verdubbelt zich nog eens wanneer we ook aanranding meetellen. We weten echter uit onderzoek dat het werkelijke aantal verkrachtingen en aanrandingen in ons land ver boven de 80 000 ligt en dat 64% van de Belgen ooit een vorm van seksueel geweld meemaakte (81% van de vrouwen en 48% van de mannen). Dat is hallucinant.
Experts gaan ervan uit dat de echte cijfers rond seksueel geweld vele malen hoger liggen dan de aangiftes, maar dat die door gebrek aan bewijs niet als dusdanig gecategoriseerd worden. In verkrachtingszaken is het moeilijk om tastbaar bewijs te verzamelen. Het mag niet verbazen dat ongeveer 80% van de vrouwen geen aangifte doet met dergelijke onzekerheden in het rechtssysteem.
Van de slachtoffers die wél aangifte doen, worden dan weer acht op de tien zaken nietig verklaard. Wetgeving die zich baseert op toestemming kan helpen om effectieve veroordeling te bekomen. Zo’n wet bestaat al bij ons, maar ook in Duitsland en Zweden. In Zweden steeg het aantal veroordelingen zelfs met 75% na een nationale campagne met de titel “seks is altijd vrijwillig”.
Maar ondanks onze wet gebaseerd op toestemming blijft het immense verschil tussen het aantal gepleegde feiten, de aangiftes en de veroordelingen ook in België bestaan. We weten al langer dat verkrachting niet altijd wordt gepleegd door vreemden in een park of een donkere steeg. Ongeveer twee derde van alle verkrachtingen vindt plaats in de eigen woning, bij daglicht en zonder zichtbaar geweld. Diepgewortelde genderstereotypen, economische afhankelijkheid en een gebrek aan ondersteuning vormen barrières voor slachtoffers die gerechtigheid zoeken. Angst voor stigma en gebrekkige meldsystemen zorgen ervoor dat het merendeel van de slachtoffers stil blijft.
We moeten we dus nog stappen vooruitzetten. Meer aandacht in het basis - en secundair onderwijs voor thema’s als gender, seksualiteit, genderstereotypen en toestemming kan helpen om kinderen en jongeren te leren praten over seksualiteit en hoe ze grenzen aangeven en respecteren.
De stap naar aangifte moet verkleind worden. Er moet gesensibiliseerd worden rond de mogelijkheid om online aangifte te doen van gevallen van fysiek geweld via Police-on-web en we moeten werk maken van de bredere bekendmaking van de MyPolice-app.
We zijn als Belgen een voorbeeld met een wet die rekening houdt met toestemming. Een brede wet die overal in de Europese Unie erkend zou worden en vertrekt vanuit wederzijdse instemming als basis van de definitie van verkrachting binnen het rechtssysteem, kan de stilte in heel Europa doorbreken. Zo kunnen we slachtoffers eindelijk adequaat beschermen.
De EVP-fractie en het Europees Parlement zullen zich blijvend inzetten voor de stem van vrouwen en iedereen die niet gehoord wordt. Laten ons daarom trachten een einde te maken aan uitspraken zoals “ze zei geen nee”. Niet alleen vandaag op de Internationale Dag voor de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen, maar elke dag. Want elke vrouw weet dat stilte geen toestemming is. Wij zullen niet stil toekijken.
Liesbet Sommen en Eleonora Meleti, Europese Parlementsleden voor de EVP-Fractie
